۩ منظره اطلاعات ۩

هنگامى كه رسول خدا (ص) به مدینه رسید در خانه ابوایوب انصارى منزل گزید؛ جایى كه شتر وى آنجا خوابید.

زمین مسجد النبى از آنِ دو یتیم بود و در آنجا خرما خشك مى‏كردند. رسول خدا (ص) آن را به مبلغ ده دینار از ولىّ دو طفل خریدند و مسجد را در آن ساختند.

مساحت زمین در آن روز حدود 2071 متر مربع بوده است. صحن مسجد را با ریگ سیاه فرش كردند و دیوارها را با خشت و گل بالا بردند.

در ساختن بناى این مسجد شخص پیامبر (ص) شركت داشتند. سقف قسمتى از مسجد را با شاخ و برگ درخت خرما پوشانیدند و از تنه درخت خرما براى ستون‏هاى آن استفاده كردند.

سه در از جانب شرق، غرب و جنوب براى آن قرار دادند. قبله نخستین مسلمانان مسجد الاقصى بود كه بعداً به سمت خانه كعبه تغییر یافت. مساحت مسجد النبى در سال‏هاى اخیر به حدود یك صد هزار متر رسیده است.

صُفّه‏

در داخل مسجد النبى صفه یا ایوانچه مانندى آماده ساخته بودند كه مهاجران بى‏سر پناه در آن جا به سر مى‏بردند. اینان همان دسته از مسلمانان‏اند كه به «اصحاب صُفه» معروف گشتند.

پیش از آن كه قبله از بیت المقدس به طرف كعبه تغییر كند محراب رسول خدا (ص) در ناحیه شمال مسجد بود. پس از تغییر قبله به دستور پیامبر، آن قسمت را مسقف كردند و آن مكانى براى استراحت و سكونت مسلمانان مهاجر و بى پناه گردید كه در توسعه مسجد در سال هفتم هجرى داخل مسجد قرار گرفت.

آنچه امروزه به صفه معروف است، روزگارى «دكة الاغوات» و جایگاه خواجه‏‌هاى حرم بوده كه وظیفه‏ حراست و خدمتگزارى حرم را به عهده داشته‏اند.

خانه‌‏هاى زنان پیغمبر(ص) كه به صورت حجره‏هایى بود، در سه طرف شمال، جنوب و شرق مسجد قرار داده شد و چون آن حضرت به جوار پروردگار شتافت، ایشان را در حجره عایشه كه در كنار مسجد بود به خاك سپردند.

روضه نبوى در ناحیه جنوب شرقى (رو به سوى قبله) مسجد، یعنى مسافت میان قبر پیغمبر (ص) و منبر آن حضرت است كه طول آن 22 متر و عرض آن 15 متر مى‏باشد.

در محدوده روضه، مرقد مطهر، منبر و محراب واقع است. پیامبر (ص) فرمود: «میان منبر و خانه من باغى است از باغ‏هاى بهشت.»

منبر در سمت غربى محراب مسجد، منبرى است از سنگ مرمر در كمال زیبایى كه سلطان مراد سوم آن را در محرم‏ سال 998 هجرى به مسجد هدیه كرد و آن را به جاى منبر قایتباى قرار دادند كه در جایگاه منبر پیامبر (ص) گذاشته شده است.

محراب جایگاه نماز پیامبر (ص) مى‏باشد. در زمان آن حضرت ‏چیزى ‏به‏نام‏ محراب‏ وجودنداشت، درجریان توسعه مسجد در زمان ولید بن عبدالملك اموى، در محل نماز پیامبر (ص) محرابى ساخته شد.

این محراب در طول زمان دگرگونى‏ها را تحمل كرده و بناى فعلى آن از دوره سلطان اشرف قایتباى از سلاطین مملوكى مصر، باقى مانده است.

ستون‏هاى مسجد نبوى‏ در مسجد نبوى ستون‏هایى است كه هر یك نامى خاص دارد.

هشت ستون از زمان پیامبر (ص)هنوز در مسجد باقى است كه با رنگ سفید مشخص شده‏اند كه عبارتند از:

• ستون مُخَلَّقه: این ستون بر جایى نهاده شده كه تنه درخت خرمایى كه پیامبر (ص) به هنگام ایراد خطبه بر آن تكیه مى‏كرد، در آنجا بوده است و پس از آن كه براى آن حضرت منبرى ساختند از آن ستون ناله‏اى برخاست و به‏ همین دلیل به آن ستون «حنّانه» مى‏گفتند.
• ستون توبه: آن را ستون ابولبابه نیز مى‏نامند پس از شكست بنوقریظه ابولبابه به خاطر گناهى كه مرتكب شد، مورد بى توجهى پیامبر (ص) و یاران آن حضرت قرار گرفت و سرانجام خود را به ستون مسجد بست تا آن كه آیه‏اى در پذیرفته شدن توبه او به رسول خدا (ص) نازل گردید.

• ستون مَحرَس: در كنار این ستون، على (ع) مى‏ایستاد و از رسول خدا(ص) محافظت مى‏كرد. این ستون را به نام استوانه على (ع) نیز مى‏شناسند. زیرا جایگاه نماز آن حضرت بوده است.
• ستون وُفُود: در كنار این ستون رسول اللَّه (ص) با سران قبایل و هیأت‏هاى نمایندگى و سیاسى دیدار كرده و آنان را به حضور مى‏پذیرفتند.
• ستون سریر: رسول خدا (ص) در كنار این ستون تختى از شاخه‏هاى خرما مى‏گذاشت و شب بر روى آن استراحت مى‏كرد.
• مقام‏ جبرئیل امین: جبرئیل در این مكان خدمت رسول اللَّه(ص) مشرف مى‏شده است.

زمانى كه مسجد النبى ساخته شد، سه در براى ورود و خروج مردم ساختند، برخى از اصحاب نیز در حاشیه مسجد خانه ساخته و درى به درون مسجد باز كردند.

در سال سوم هجرت، قبل از غزوه احد، به دستور پیامبر (ص) همه درهاى خانه‏ها به جز در خانه على (ع) به مسجد بسته شد.

تعداد درهاى مسجد در امتداد زمان تغییراتى یافته است مشهورترین آنها عبارتند از:

• باب الرحمه
• باب جبرئیل
• باب السلام
• باب النساء

مسجد النبى هم اكنون 7 در دارد. مناره‏هاى مسجد در توسعه زمان ولید بن عبدالملك بر چهار گوشه مسجد النبى چهار مناره ساخته شد، پس از آن مناره دیگرى نیز ساخته شد كه مناره اصلى مسجد عبارت بود از:

مناره‏هاى سلیمانیه، مجیدیه كه در دو سوى ضلع شمالى قرار داشت و مناره‏هاى قایتباى و باب السلام كه در دو سوى ضلع جنوب شرقى و ضلع غربى مسجد واقع بود.

در افزوده‏هاى جدید مسجد، 6 مناره دیگر ساخته شده و بدین ترتیب مجموع آنها به 10 عدد مى‏رسد.

قبرستان بقیع:

قبرستان بقیع قدیمى‏ترین و شناخته‏ترین قبرستان در اسلام است. آن را «بقیع غرقد» نیز مى‏نامند.

این قبرستان در ناحیه شرقى مدینه واقع شده است. مزار امام حسن مجتبى(ع)، امام سجاد(ع)، امام محمد باقر(ع) و امام جعفر صادق(ع) و به قولى حضرت زهرا (س) در آن جاست.

قبر ابراهیم، رقیه، ام كلثوم و زینب برخى از فرزندان رسول خدا (ص) در آنجاست. فاطمه بنت اسد مادر امیر مؤمنان (ع)، عباس بن عبدالمطلب عموى پیامبر(ص)، زینب فرزند خزیمه، ریحانه، ماریه قبطیه، زینب بنت جحش، ام حبیبه، حفصه، سوده، صفیه، جویریه، عایشه و ام سلمه همسران رسول خد (ص) نیز در آنجا مدفونند.

چهره‏هاى سرشناس دیگرى چون: محمد حنفیه، فرزند امیر مؤمنان (ع) برادر آن حضرت، عبداللَّه بن جعفر همسر حضرت زینب ، اسماعیل فرزند امام صادق (ع)، عاتكه، صفیه عمه‏هاى رسول خدا(ص) و بسیارى از صحابه و تابعین و علما در بقیع مدفون هستند.

مساجد مدینه‏

در مدینه مساجد فراوانى وجود دارد كه برخى از آنها عبارتند از:

• مسجد قبا
  قبا دهكده‏اى بوده در دو مایلى مدینه كه مقارن هجرت پیامبر (ص) به این شهر، طایفه بنى عمرو بن عوف در آن‏ سكونت داشتند.
  پیامبر (ص) پس از ورود به مدینه با كمك اصحاب و یارانش اولین مسجد را كه به قبا نامگذارى شد در همین مكان ساختند.
  مساحت تقریبى مسجد و بناهاى جانبى مربوط به آن به 13500 متر مربع می‌رسد و به شكل زیبایى ساخته شده است. در این مسجد جاى 20000 نمازگزار وجود دارد و 4 مناره با 47 متر طول، دارد.
• مسجد قبلتین
  این مسجد در فاصله 5/3 كیلومترى مسجد النبى (ص) در شمال غربى مدینه قرار دارد و در ماه شعبان، سال دوم از هجرت، هنگامى كه پیغمبر(ص) نماز ظهر را مى‏خواندند آیه «فَلَنُوَلِّیَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَ» نازل و آن حضرت براى نماز روى خود را از بیت المقدس به طرف كعبه برگرداندند.
  در این مسجد، به یاد بود این تغییر، دو محراب به سوى قبله نخستین و قبله دوم ساخته بودند و در نوسازى اخیر آنها را برداشته‏اند.
  مساحت مسجد در بازسازى سال 1408 قمری به 3920 متر مربع رسید.
• مسجد جمعه
  ‏ پس از مسجد قبا، این مسجد از جهت تاریخى دومین مسجد است. پیامبر (صآله پس از حركت از قبا به طرف مدینه در محله‏اى كه خاندان بنى عمرو بن عوف ساكن بودند روز جمعه فرود آمدند و اولین نماز جمعه را در آنجا اقامه كردند سپس جاى آن مسجدى ساخته شد. این مسجد در سال 1412 توسط دولت سعودى در مساحت 1630 متر بازسازى شد. مسجد فضیخ‏ این مسجد در انتهاى شارع العوالى واقع شده و از مساجد تاریخى و معروف است. فضیخ درخت خرما است و از آنجا كه در محل این مسجد درخت خرما بوده به این اسم نامیده شده است، نام دیگر آن مسجد رد شمس مى‏باشد. این مسجد اخیراً تخریب گردیده و احتمال دارد بناى جدیدى در آن احداث گردد.
• مسجد فتح‏
  این مسجد در شمال غربى مدینه در دامنه كوه سلع بر بلندى قرار دارد. در این مكان بود كه رسول خدا (ص) در جنگ خندق از خداوند طلب فتح و پیروزى كرد و خداوند دعاى آن حضرت را مستجاب نمود و مشركان شكست خوردند.
  پس از آن روى این تپه مسجد فتح را بنا نهادند. بناى فعلى مسجد فتح كه مربوط به سال 1270 قمرى است حدود 24 متر مربع و ارتفاع آن 5/4 متر مى‏باشد.
• مسجد على (ع)
  ‏ این مسجد در جنوب مسجد فتح و مشرف بر وادى بطحان است. در مدت محاصره شهر مدینه در جنگ احزاب امیر المؤمنین (ع) در آن به عبادت مى‏پرداخته است.
  در نزدیكى این مسجد، مسجد دیگرى است كه به نام مسجد فاطمه (س) معروف است و همراه با مساجد فتح، سلمان، ابوبكر، عمر و مسجد قبلتین به نام مساجد سبعه معروف‏اند.
• مسجد شجره‏
  این مسجد در فاصله یك فرسنگ و نیم از مدینه قرار داشته كه اكنون با گسترش شهر، این مسافت كمتر شده است.
  چون درختی در كنار مسجد بوده، این مسجد به نام «شجره» معروف گردیده است. اهمیت این مسجد بیشتر در آن است كه رسول خدا (ص) در عمره حدیبیه، عمرة القضاء و در حجة الوداع، در آنجا محرم شد.
  حاجیان ایرانى كه پیش از اعمال عمره به مدینه مى‏روند، در مسجد شجره احرام مى‏بندند. این مسجد در سال‏هاى پیش بسیار محقر و خالى از نظافت بود.
• مسجد مباهله‏
  مسجدى را كه به نام «مسجد مباهله» نشان مى‏دهند، نماینده رویدادى تاریخى و بزرگ است.
  مباهله در لغت بر یكدیگر نفرین و لعنت كردن است. در سال دهم هجرت گروهى از ترسایان نجران‏ (ناحیه‏اى در یمن در جنوب عربستان) نزد حضرت رسول (ص) آمدند و درباره عیسى (ع) با او گفتگو كردند.
  رسول خدا (ص) فرمود: عیسى بنده خدا و كلمه او بود كه آن را بر مریم القا فرمود. گفتند چگونه ممكن است انسانى بى‌پدر به دنیا آید؟ قرآن در این باره نازل شد كه مَثَل عیسى، مثل آدم است.
  چون گفتگو دراز گردید رسول خدا (ص) به حكم خدا فرمود: ما و شما پسران، زنانمان و خودمان مباهله مى‏كنیم تا دروغگویان مشمول لعنت الهى گردند.
  در آن روز كه بیست و چهارم و به قولى بیست و یكم ذوالحجه بود، رسول خدا با على مرتضى و فاطمه زهرا و حسن و حسین علیهم السلام براى مباهله بیرون شدند.
  ترسایان چون شكوه و جلال آن بزرگواران را دیدند، ترسیدند و از مباهله چشم پوشیدند و با رسول خدا (ص) مصالحه كردند و جزیه پذیرفتند